epigenetica definitie

Epigenetica. Wat, hoe en waarom! (incl. 2 voorbeelden + tips)

In Artikel, Biohacking by Peter2 Comments

Epigenetica. Wat is epigenetica? Hoe werkt het en waarom is het zo belangrijk? Wat zijn voorbeelden en tips? Epigenetica is de wetenschappelijke studie naar de uitwerking van genen op de ontwikkeling van een organisme. Kort door de bocht: je hebt veel meer invloed op de expressie van je genen dan je denkt. 

Wat is epigenetica?

Epigenetica betekent letterlijk ‘rondom het DNA’. Nog preciezer gaat het om de ‘markeringen’ rondom het DNA die genen aan en uit kan zetten. Die markeringen zelf veranderen en lijken overerfbaar. 

Neem dit voorbeeld. “Wist je dat de kinderen die als baby in de baarmoeder van vrouwen zaten die de hongerwinter hebben overleefd, een grotere kans hebben op overgewicht?”

Dit is epigenetica. De definitie van epigenetica is ‘de studie naar de uitwerking van genen op de ontwikkeling van een organisme’. Dat gaat dus niet alleen om de uitwerking in je eigen leven, maar ook die van je kinderen en kleinkinderen, zoals het voorbeeld laat zien. 

“Kinderen van moeders die de hongerwinter hebben overleefd, hadden meer kans op overgewicht.”Voorbeeld van epigenitca

Epigenetica draait om hoe je set aan genen tot uiting komt, en de invloed die omgevingsfactoren daarop hebben. Wat zijn die omgevingsfactoren? Dat zijn dingen zoals roken, stress, sporten en bewegen. De omgeving kan de werking van genen activeren of uitschakelen. 

Sommige mensen zeggen dat hier ook positieve en negatieve gedachten onder vallen, maar echte wetenschappers die ik heb gesproken, willen hier nog niet aan. 

Epigenetica methylering

De drie belangrijkste onderdelen van epigenetica zijn DNA methylering, RNA en het nucleosoom.

  • DNA methylering draait erom dat aan de basisparen van de genetische code soms een kleine molecuulgroep wordt toegevoegd. Dit is de methylgroep die extra informatie met zich meedraagt. 
  • RNA is de boodschapper van het DNA naar de ribosomen buiten de celkern worden gebracht. 
  • Nucleasoom is een structuur die wordt gebruikt om het DNA in de kern te verpakken. Het nucleosoom wordt gevormd door 4 basis histon-eiwitten.

Volgens Neil Brockdorf zijn dit de drie belangrijkste spelers binnen epigenetica. De spelers hebben uitgebreid contact met elkaar en zorgen voor een uitgebreide wisseling van genactiviteit [link onderin]. Ik heb er een beetje gevoel bij, maar het klinkt toch mij toch allemaal wel wat complex. 

Waarom ik hier enthousiast van word

Waarom vind ik Epigenetica heel gaaf? Nou, sommige mensen zien epigenetica als de link tussen genen en omgeving. De link tussen nature en nurture.

Dit komt doordat epigenetica aan de ene kant overerfbaar is, maar aan de andere kant ook omkeerbaar is. Met geneesmiddelen en leefstijl kun je dus dingen in de expressie van je genen tegenhouden of stimuleren. 

Wij als mensen hebben misschien toch meer invloed op ons zogenaamde ‘genetisch lot’ dan we eerder altijd hebben gedacht. Dat vind ik reuze interessant. 

Spreker epigenetica

In mei 2016 organiseerde ik een Biohacking Meetup over epigenetica. De spreker over epigenetica was Barbara Vreede. Zij is biologe. Momenteel werkt ze aan het Instituto Gulbenkian de Ciência in Lissabon. Daarvoor heeft ze onderzoek gedaan in Leiden, Galway (Ierland) en Jeruzalem. 

Ze doet onderzoek naar evolutionaire biologie, epigenetica en hoe soorten zoals dieren, vlinders en insecten innoveren. Haar voorlopige conclusie? “Om te innoveren zijn er niet altijd nieuwe onderdelen nodig, maar is het vooral belangrijk om nieuwe connecties te maken tussen elementen die al bestaan.” Dus ook als je bezig met innovatie in het bedrijfsleven of in de overheid, is dit interessant. Wat kunnen dieren ons leren? 

Epigenetica in de praktijk

Een verslag van de meetup. Na een introductie van mij over biohacking en hoe ik epigenetica daarin zie, begon Barbara Vreede met haar verhaal. Aan het einde van haar presentatie vertelde ze wat je praktisch gezien hebt aan epigenetica.

“Helemaal niets.” Nou goed, met enige nuancering: “Je hebt alleen wat aan deze kennis als je in verwachting bent van een kind of dat van plan bent”.

epi2

In Seats2Meet met uitzicht op Utrecht Centraal station.

Over Junk DNA en evolutie 

Voor haar presentatie aten Barbara en ik wat bij Barton op station Utrecht Centraal. Ze moest lachen: “Eigenlijk had er geen slechter moment kunnen zijn dan vanavond”. Toen we elkaar een paar weken eerder spraken over Skype, vertelde ze dat ze bezig was met solliciteren. Na Ierland, Israël en Portugal, gaat ze binnenkort aan de slag in de Verenigde Staten.

Haar verhaal ging af en toe flink de diepte in (voor mij althans), maar een aantal dingen haal ik eruit. Namelijk wat evolutie is (#1) en wat ‘junk DNA’ is (#2). 

#1 Evolutie gaat niet om het overleven van de sterkste. Toeval en geluk spelen minstens een even belangrijke rol. 

#2 Junk DNA bestaat niet. De definitie van Junk DNA zijn stukken in het genoom die geen bekende functie hebben. Maar daarmee zijn ze niet waardeloos. Binnen epigenetica is dat junk DNA (wat 95% van het menselijk genoom is) beschouwt als essentieel voor het aan- en uitzetten van andere genen.

Epigenetica is complex

De basis van epigenetica is als volgt. #1 Signaal (voedsel, toxines en ervaringen) > #2 Mechanisme (transcriptie, methylatie, chromatine, etc.) > #3 Gevolgen (gezondheid, gedrag, uiterlijk, etc.)

Dit klinkt natuurlijk heel simpel. Volgens mij wordt daar soms ook gebruik van gemaakt als het over het aanpassen van lifestyle gaat, of over de toepassing van genetica. Maar de serie van signaal via een mechanisme naar gevolgen is complex om drie redenen.

  1. We weten überhaupt nog te weinig van de bouwstenen, de genetica zelf.
  2. Welke signalen bepaalde mechanismen aan zetten, weten we eigenlijk nog niet. 
  3. Het is een continu verschuivende spiegel. Ga je met methylatie op één plek aan de slag, dan leidt dat weer tot veranderingen en verschuivingen verderop.

Het lijkt wel op zo’n puzzel van vroeger, waar alles verschuift als je één blokje verschuift. Door met chemicaliën in te grijpen in de epigenetica lijkt daarmee nog het meest als het slaan met je hamer op je computer als deze niet werkt. Dit is mijn interpretatie.  

wat is epigenetica?

De bezoekers van de Meetup

Voorbeelden epigenetica (2x)

Toch zijn er wel wat voorbeelden bekend van epigenetica. Vooral vanuit de biologie, zoals vrouwen die roken. Als zij een zoon krijgt, dan heeft deze meer kans op overgewicht. Als zij een dochter krijgt die vervolgens weer een zoon krijgt, dan heeft deze ook meer kans op overgewicht. Dit komt uit de Avon Longitudal Study [link onderin].

De impact van leefstijl die meerdere generaties kan overspringen. Bizar.

Een ander voorbeeld in die categorie is hoe onderzoekers vonden dat mensen die zelfmoord hebben gepleegd, een andere werking van het ribosoom RNA hadden. De basis hiervan lag in de kindertijd, waarin zij fysiek en psychologisch misbruikt waren [link onderin].

Dus: ervaringen (in dit geval misbruik) hebben een epigenetisch effect. Dat kan leiden tot zelfmoord. Dan lijkt de impact van epigenetica toch groter dan Barbara me in eerste instantie vertelde. In de komende jaren gaan we nog veel meer ontdekken over onze genen en de epigenetica. 

Meer weten?

Eerder schreef ik deze artikelen:

Dit zijn externe links die ik heb gebruikt:

Wat wil jij weten over epigenetica? Of wil je nog iets delen? Laat een reactie achter!

Comments

  1. Johanna Roede

    Ik hoorde laatst in een documentaire op rtl z dat na een bariatrische ingreep (maagverkleining) het gen voor obesitas uitzet. Ik ben heel nieuwsgierig waar deze wetenschap ons naar toe leidt. Revolutionair volgens mij!
    Dank voor het boeiende stuk.

  2. Arie Ellgersma

    Ik zou graag meer over de mentale kant hiervan weten het dus door gedachten kracht aan en uit zetten van je genen

Leave a Comment